1405/01/29
بهترین زمان کاشت نهال زمانی است که گیاه در دوره خواب فیزیولوژیک (Dormancy) قرار دارد و خاک نه یخ زده باشد و نه تحت تنش گرمایی شدید. در اغلب اقلیم ها، این بازه از اواخر پاییز تا اواخر زمستان و پیش از تورم جوانه هاست. بر اساس منبع علمی Oregon State University Extension، کاشت درختان در دوره خواب و زمانی که خاک قابل کار است، باعث کاهش شوک انتقال و افزایش استقرار ریشه پیش از شروع رشد بهاره می شود. با این حال، زمان کاشت درخت در همه مناطق یکسان نیست؛ اقلیم، خطر یخبندان، نوع نهال (ریشه لخت یا گلدانی) و نیاز سرمایی گونه ها تعیین می کنند چه زمانی برای کاشت نهال مناسب است. در ادامه بررسی می کنیم بهترین فصل درختکاری چه موقع است و برای هر منطقه ایران چه بازه ای کم ریسک تر خواهد بود.
انتخاب فصل درختکاری به وضعیت فیزیولوژیک گیاه، دمای خاک و احتمال یخبندان بستگی دارد. بهترین فصل درختکاری زمانی است که نهال در دوره خواب باشد و خاک قابلیت کار داشته باشد. در این شرایط، انرژی گیاه صرف استقرار ریشه می شود، نه رشد شاخ و برگ،در ادامه، هر فصل را بررسی می کنیم تا مشخص شود فصل درختکاری چه موقع است و در چه شرایطی ریسک کاشت افزایش پیدا می کند. در تصمیم گیری درباره کاشت درخت یا کاشت نهال، مهم ترین عامل، انتخاب بازه زمانی هماهنگ با دوره خواب گیاه و شرایط اقلیمی منطقه است.

پاییز، به ویژه بعد از ریزش کامل برگ ها، یکی از مناسب ترین زمان ها برای کاشت درخت یا کاشت نهال محسوب می شود. در این بازه:
در مناطق با زمستان های ملایم، پاییز حتی می تواند از بهار هم انتخاب کم ریسک تری باشد. اما اگر منطقه ای دارای یخبندان زودرس و خاک منجمد باشد، باید کاشت را جلوتر انجام داد یا به اواخر زمستان موکول کرد.
بله، اما تا جای ممکن به یک شرط مهم، خاک یخ زده نباشد و امکان حفاری وجود داشته باشد. زمستان از نظر فیزیولوژیک یکی از کم تنش ترین زمان ها برای کاشت درخت محسوب می شود، چون گیاه در خواب کامل قرار دارد و فعالیت رویشی متوقف شده است.در این بازه:
کاشت زمستانی به ویژه برای نهال های ریشه لخت گزینه ای مناسب است، چون این نوع نهال باید حتما در دوره خواب کاشته شود.اما در شرایط زیر نباید اقدام به کاشت کرد:
در مناطق بسیار سرد، معمولا اواخر زمستان (زمانی که خطر یخ زدگی عمیق خاک کمتر می شود) بازه بهتری برای کاشت محسوب می شود.
بهار می تواند زمان مناسبی برای کاشت نهال باشد، اما فقط در یک بازه محدود، اوایل بهار و پیش از تورم جوانه ها، در این مرحله، گیاه هنوز به طور کامل وارد فاز رشد فعال نشده و شوک ناشی از کاشت کمتر خواهد بود.در اوایل بهار:
اما اگر کاشت به اواسط یا اواخر بهار موکول شود:
اگر پاییز یا زمستان زمان کاشت از دست رفته باشد، اوایل بهار آخرین فرصت کم ریسک برای کاشت درخت یا کاشت نهال محسوب می شود.
تابستان پرریسک ترین فصل برای کاشت نهال محسوب می شود، چون گیاه در اوج رشد فعال قرار دارد و هم زمان با استرس گرمایی و تبخیر بالا مواجه است. در این شرایط، ریشه تازه کاشته شده توان تامین نیاز آبی تاج را ندارد. در تابستان:
نتیجه کاشت در گرمای شدید معمولا شامل:
فقط در شرایط اضطراری و با سیستم آبیاری منظم، مالچ پاشی و سایه اندازی می توان ریسک کاشت تابستانه را کاهش داد. در غیر این صورت، بهتر است کاشت درخت یا کاشت نهال به فصل کم تنش تری موکول شود.
انتخاب بهترین زمان کاشت نهال به وضعیت فیزیولوژیک درخت، دمای خاک و میزان تنش محیطی بستگی دارد. در جدول زیر، هر فصل از نظر ریسک، استقرار ریشه و احتمال موفقیت بررسی شده است.
| فصل | وضعیت فیزیولوژیک درخت | وضعیت دمای خاک | میزان تنش محیطی | درصد موفقیت تقریبی | توصیه تخصصی |
| پاییز | شروع دوره خواب | هنوز نسبتا گرم | کم | بالا | گزینه بسیار مناسب در مناطق با زمستان ملایم |
| زمستان | خواب کامل | سرد ولی قابل کار (در صورت عدم یخبندان) | بسیار کم | بسیار بالا | بهترین بازه در صورت یخ نزده بودن خاک |
| اوایل بهار | قبل از تورم جوانه | در حال گرم شدن | متوسط | متوسط تا بالا | فقط قبل از رشد فعال توصیه می شود |
| اواسط و اواخر بهار | رشد فعال | گرم | بالا | پایین تر | افزایش شوک انتقال |
| تابستان | رشد کامل و میوه دهی | گرم تا داغ | بسیار بالا | پایین | تا جای ممکن انجام نشود |
زمستان و پاییز به دلیل قرار داشتن درخت در دوره خواب، کم تنش ترین زمان کاشت هستند؛تابستان به علت گرمای بالا و تبخیر شدید، بیشترین احتمال شکست را دارد.
بهترین زمان کاشت نهال میوه به سه عامل اصلی بستگی دارد: دوره خواب گیاه، نیاز سرمایی گونه و زمان گلدهی آن،برخلاف تصور رایج، همه درختان میوه یک زمان کاشت مشترک ندارند و انتخاب اشتباه می تواند باعث تاخیر در باردهی یا کاهش رشد سال اول شود.در اغلب گونه های میوه، کاشت در دوره خواب (اواخر پاییز تا اواخر زمستان) کم ریسک ترین گزینه است. در این بازه، گیاه انرژی خود را صرف رشد رویشی نمی کند و تمرکز آن بر استقرار ریشه است. هرچه ریشه قبل از شروع رشد بهاره تثبیت شود، درخت در تابستان مقاومت بیشتری در برابر تنش گرمایی خواهد داشت.اما تفاوت مهمی بین درختان میوه وجود دارد:

نهال های گلدانی (Container-grown) نسبت به نهال های ریشه لخت انعطاف زمانی بیشتری برای کاشت دارند، چون سیستم ریشه آن ها داخل خاک گلدان حفظ شده و هنگام انتقال آسیب کمتری می بیند. به همین دلیل، شوک کاشت در آن ها معمولا کمتر است.با این حال، این به معنی کاشت در هر زمان سال نیست. بهترین زمان کاشت نهال گلدانی همچنان بازه ای است که:
در مناطق معتدل، پاییز و اواخر زمستان همچنان کم ریسک ترین زمان محسوب می شوند. در بهار نیز تا قبل از شروع گرمای شدید می توان کاشت را انجام داد.

در مناطقی که زمستان های طولانی، یخبندان های عمیق و افت دمای شدید دارند، انتخاب زمان کاشت نهال اهمیت دوچندان پیدا می کند. در این اقلیم ها، اگر کاشت خیلی زود انجام شود، ریشه ممکن است در معرض یخ زدگی قرار بگیرد و اگر خیلی دیر انجام شود، نهال وارد فاز رشد فعال شده و شوک انتقال افزایش پیدا می کند.در این مناطق، تا جای ممکن اواخر زمستان تا اوایل بهار، پیش از تورم جوانه ها کم ریسک ترین بازه کاشت محسوب می شود. در این زمان:
کاشت در اواسط زمستان، زمانی که خاک کاملا منجمد است، توصیه نمی شود. چون:
کاشت در اواخر بهار در این مناطق نیز ریسک دارد؛ چون با افزایش سریع دما، نهال تازه کاشته شده تحت تنش آبی قرار می گیرد و ریشه هنوز به طور کامل تثبیت نشده است.
نکات مهم در این اقلیم ها:
در این مناطق، به ویژه برای درختان میوه، زمان کاشت درخت باید با تاریخ آخرین یخبندان منطقه هماهنگ باشد. هرچه فاصله کاشت با پایان سرمای شدید کمتر باشد، خطر آسیب به جوانه ها بیشتر خواهد بود.در مناطق سرد، بهترین زمان کاشت نهال زمانی است که خاک قابل کار شده اما درخت هنوز در خواب نسبی قرار دارد.
در مناطقی که زمستان های کوتاه و بدون یخبندان شدید دارند و تابستان ها طولانی و گرم است، استراتژی انتخاب زمان کاشت متفاوت می شود. در این اقلیم ها، تا جای ممکن اوایل زمستان تا میانه زمستان بهترین بازه برای کاشت نهال محسوب می شود.
اگر کاشت به اواخر زمستان یا بهار موکول شود، فاصله نهال تا شروع گرمای شدید کوتاه تر خواهد بود و ریشه فرصت کافی برای توسعه نخواهد داشت. در نتیجه، در اولین موج گرمایی، نهال دچار تنش آبی می شود.
در این اقلیم ها، بهترین زمان کاشت نهال زمانی است که ریشه بتواند چند ماه در هوای معتدل رشد کند و قبل از تابستان به استقرار نسبی برسد. به همین دلیل، شروع زمستان اغلب طلایی ترین بازه کاشت محسوب می شود.
انتخاب بهترین زمان کاشت نهال در هر شهر به شدت وابسته به اقلیم، شدت زمستان، تاریخ آخرین یخبندان و شروع گرمای تابستان است. در ادامه، هر شهر بررسی شده است.

همدان به دلیل ارتفاع بالا و زمستان های طولانی و یخبندان های عمیق، یکی از مناطق سرد کشور محسوب می شود. بهترین زمان کاشت نهال در همدان معمولا اواخر زمستان تا اوایل بهار است؛ زمانی که خاک از یخ زدگی خارج شده اما درخت هنوز وارد فاز رشد فعال نشده است. کاشت در دی و بهمن به دلیل یخ زدگی عمیق خاک توصیه نمی شود. همچنین باید پیش بینی دمای شبانه بررسی شود، چون نوسان دمایی می تواند به جوانه های متورم آسیب بزند. آبیاری اولیه منظم و استفاده از مالچ برای حفظ دمای خاک، شانس موفقیت کاشت درخت را افزایش می دهد.
گیلان دارای زمستان های ملایم، بارندگی بالا و رطوبت قابل توجه است. بهترین زمان کاشت نهال در گیلان از پاییز تا اواسط زمستان است، چون خاک در بیشتر مواقع یخ نمی زند و دمای معتدل اجازه استقرار ریشه را می دهد. با این حال، به دلیل رطوبت بالا، زهکشی خاک اهمیت بسیار زیادی دارد. اگر خاک سنگین و رسی باشد، احتمال پوسیدگی ریشه افزایش می یابد. در این استان، کاشت پاییزی اغلب نتایج بهتری نسبت به کاشت بهاره ایجاد می کند، چون نهال فرصت دارد پیش از شروع گرمای تابستان تثبیت شود.
مشهد زمستان های سرد همراه با نوسانات دمایی و احتمال یخبندان دیررس دارد. بهترین زمان کاشت نهال در مشهد معمولا اواخر زمستان و قبل از تورم جوانه هاست. کاشت زودهنگام در زمستان می تواند ریشه را در معرض یخ زدگی قرار دهد و کاشت دیرهنگام در بهار ممکن است باعث تنش آبی در شروع گرمای زودرس شود. بنابراین، بازه ای که خاک قابل کار شده اما درخت هنوز در خواب است، کم ریسک ترین زمان کاشت درخت در این شهر محسوب می شود. هماهنگی با تاریخ آخرین یخبندان بسیار مهم است.
شیراز دارای زمستان کوتاه و تابستان های گرم و خشک است. بهترین زمان کاشت نهال در شیراز تا جای ممکن اوایل زمستان است. در این بازه، خاک یخ نمی زند و ریشه فرصت دارد قبل از شروع گرمای شدید تابستان تثبیت شود. اگر کاشت به اواخر زمستان یا بهار موکول شود، فاصله نهال تا شروع گرمای شدید کوتاه خواهد بود و احتمال تنش آبی افزایش می یابد. استفاده از مالچ برای کاهش تبخیر و طراحی آبیاری منظم از هفته های ابتدایی، نقش مهمی در موفقیت کاشت دارد.
ارومیه به دلیل زمستان های سرد و یخبندان های طولانی، نیازمند دقت بیشتری در انتخاب زمان کاشت است. بهترین زمان کاشت نهال در ارومیه معمولا اواخر زمستان و قبل از بیدار شدن جوانه هاست. در این زمان، خاک از یخ زدگی عمیق خارج شده و امکان حفاری وجود دارد. کاشت در اوایل زمستان یا در زمان یخبندان فعال توصیه نمی شود. توجه به بادهای سرد و محافظت اولیه از نهال تازه کاشته شده می تواند درصد استقرار را افزایش دهد.
اراک زمستان های سرد و خشک همراه با نوسانات دمای شبانه دارد. بهترین زمان کاشت نهال در اراک اواخر زمستان و قبل از شروع رشد فعال است. کاشت در دی ماه به دلیل یخ زدگی خاک توصیه نمی شود. در این منطقه، آبیاری اولیه پس از کاشت اهمیت زیادی دارد، چون خشکی هوا می تواند باعث کاهش رطوبت خاک شود. همچنین انتخاب گونه های مقاوم به سرما و هماهنگی زمان کاشت درخت با پایان سرمای شدید، ریسک آسیب را کاهش می دهد.
اصفهان دارای اقلیم نیمه خشک با زمستان های سرد و تابستان های گرم و خشک است. بهترین زمان کاشت نهال در اصفهان اواخر زمستان و قبل از شروع رشد فعال بهاره است؛ زمانی که خاک از یخ زدگی خارج شده اما دمای هوا هنوز وارد گرمای ناگهانی نشده است. کاشت زودهنگام در دی ماه ممکن است به دلیل یخ زدگی شبانه ریسک داشته باشد و کاشت دیرهنگام در بهار نیز می تواند نهال را سریعا در معرض گرمای زودرس قرار دهد.در این منطقه، آبیاری اولیه عمیق، استفاده از مالچ برای کاهش تبخیر و انتخاب گونه های مقاوم به خشکی نقش مهمی در افزایش موفقیت کاشت درخت دارد.
انتخاب بهترین زمان کاشت نهال به مجموعه ای از عوامل فیزیولوژیک و اقلیمی بستگی دارد، در ادامه مهم ترین این عوامل را بررسی می کنیم.
مهم ترین عامل در زمان کاشت درخت، وضعیت فیزیولوژیک آن است. زمانی که درخت در دوره خواب قرار دارد:
کاشت در این بازه باعث می شود ریشه بدون رقابت با رشد تاج، سریع تر مستقر شود. به همین دلیل، تا جای ممکن کاشت نهال باید قبل از تورم جوانه ها انجام شود.
بسیاری تصور می کنند فقط دمای هوا مهم است؛ در حالی که دمای خاک نقش اصلی را دارد.اگر خاک:
زمانی که خاک از یخبندان خارج شده و هنوز وارد گرمای شدید نشده، بهترین زمان کاشت نهال است.
در برخی مناطق، حتی پس از گرم شدن نسبی هوا، احتمال یخبندان شبانه وجود دارد. اگر کاشت دیر انجام شود و جوانه ها متورم شوند، سرما می تواند به آن ها آسیب بزند.بنابراین در مناطق سرد، زمان کاشت درخت باید با تاریخ آخرین یخبندان هماهنگ شود.
این تفاوت یکی از عوامل مهم در تعیین بهترین زمان کاشت نهال است.
برخی درختان میوه برای شکستن خواب به تعداد مشخصی ساعت سرما نیاز دارند. اگر زمان کاشت با اقلیم منطقه هماهنگ نباشد، گلدهی و باردهی دچار اختلال می شود.درختان زودگل نسبت به سرمای دیررس حساس ترند و زمان کاشت آن ها باید دقیق تر انتخاب شود.
خاک های سنگین و رسی در زمستان ممکن است آب را نگه دارند و باعث پوسیدگی ریشه شوند.
در مقابل، خاک های زهکش دار و اصلاح شده:
بهترین زمان کاشت نهال زمانی است که هم زمان سه شرط برقرار باشد:خاک قابل کار، گیاه در خواب و خطر تنش شدید (گرما یا یخبندان) حداقلی باشد. در صورتی که قصد جابجایی درخت یا انتقال درخت را دارید، انتخاب زمان مناسب اهمیت دوچندان پیدا می کند؛ چون ریشه آسیب دیده در فصل نامناسب شانس استقرار بسیار کمتری خواهد داشت.
انتخاب نادرست زمان کاشت نهال یکی از مهم ترین دلایل کاهش درصد استقرار، ضعف رشد سال اول و حتی خشک شدن درختان تازه کاشته شده است. بسیاری از این خطاها ساده اما بسیار تاثیرگذار هستند.
پرهیز از این اشتباهات ساده می تواند درصد موفقیت کاشت درخت را به طور محسوسی افزایش دهد. هماهنگی زمان کاشت با خواب گیاه و شرایط خاک، مهم ترین عامل کاهش شوک انتقال است. همین موضوع درباره بهترین زمان جابجایی درخت نیز صدق می کند؛ انتقال در فصل رشد فعال می تواند باعث شوک شدید و کاهش درصد موفقیت استقرار شود.
بهترین زمان کاشت نهال زمانی است که گیاه در دوره خواب قرار دارد، خاک قابل کار است و خطر تنش شدید (یخبندان یا گرمای بالا) حداقل باشد. در بیشتر مناطق ایران، بازه اواخر پاییز تا اواخر زمستان کم ریسک ترین زمان کاشت درخت محسوب می شود؛ اما اقلیم هر منطقه تعیین کننده نهایی است.در مناطق سرد، پایان زمستان و قبل از تورم جوانه ها بهترین فرصت است. در مناطق با زمستان ملایم، اوایل زمستان یا پاییز عملکرد بهتری ایجاد می کند. همچنین نوع نهال (ریشه لخت یا گلدانی)، نیاز سرمایی گونه و وضعیت زهکشی خاک نقش تعیین کننده دارند. انتخاب زمان مناسب کاشت، پایه موفقیت هر پروژه طراحی فضای سبز است؛ زیرا استقرار صحیح درختان در سال اول، دوام و زیبایی فضای سبز را در سال های آینده تضمین می کند.
انتخاب بهترین زمان کاشت نهال فقط نیمی از مسیر است؛ اجرای صحیح کاشت، آماده سازی خاک و انتخاب گونه مناسب، تاثیر مستقیم بر ماندگاری و رشد درختان دارد.تیم ایران کاملیا با تجربه تخصصی در طراحی و اجرای فضای سبز در شمال کشور، پروژه های ویلایی و باغی را بر اساس اقلیم، نوع خاک و معماری فضا برنامه ریزی و اجرا می کند.با انتخاب ایران کاملیا، از مزایای زیر بهره مند می شوید:
اگر قصد کاشت درخت، احداث باغ یا طراحی فضای سبز ویلای خود را دارید، همین حالا با کارشناسان ایران کاملیا تماس بگیرید.در کمتر از 24 ساعت، بررسی اولیه اقلیم و پیشنهاد زمان مناسب کاشت برای پروژه شما ارائه می شود.
مطالب مرتبط
پرسش و پاسخ
جابجایی درخت بصورت کاملا حرفه ای با قیمت مناسب !!
تیم حرفه ای ایران کاملیا آماده ارائه خدمات تخصصی جابجایی درخت با تضمین سلامت و قیمت مناسب است. همین حالا تماس بگیرید و مشاوره رایگان دریافت کنید!